Garaj Defteri

Araç Bakım Takvimi: Hangi Parça Kaç Km'de Değişir?

Güncelleme:

Araç bakım takvimi, motor yağından triger setine kadar her parçanın kaç kilometrede ya da kaç yılda değişeceğini gösteren plandır. Tek bir evrensel takvim yoktur. Aynı parçanın ömrü markaya, motor tipine ve aracın nasıl kullanıldığına göre değişir. Bu yüzden aşağıdaki aralıklar genel yol göstericidir; kesin değer her zaman aracın kullanım kılavuzundaki bakım tablosundadır.

Bu rehberde önce özet tabloyu, sonra her parçanın neden ve ne zaman değiştiğini anlattık. Sonda da bakım kaydının nasıl tutulacağına dair usta notları var.

İçindekiler

Özet bakım tablosu

Özet tablo, en sık sorulan parçaların genel değişim aralıklarını gösterir. Kilometre ve süreden hangisi önce dolarsa değişim o zaman yapılır.

ParçaGenel değişim aralığıNot
Motor yağı + yağ filtresi10.000-15.000 km ya da yılda birÜretici ve yağ tipine göre değişir
Hava filtresiPeriyodik bakımda kontrol, gerekirse değişimTozlu yolda daha sık
Polen (kabin) filtresiPeriyodik bakımda kontrolKirlendikçe klima kokar
Yakıt filtresiAğır bakımda, dizelde daha sıkKılavuza bakılmalı
Buji (normal)Yaklaşık 30.000 kmBenzinli araçlarda
Buji (platin/iridyum)60.000-100.000 kmBenzinli araçlarda
Triger kayışı seti60.000-100.000 km ya da 4-5 yılDevirdaimle birlikte değişir
Triger zinciriSabit aralık yokSes ya da uzama olursa
Fren balatası30.000-60.000 kmSürüş tarzına bağlı
Fren diskiGenellikle iki balatada birKalınlık ölçülür
Fren hidroliği2 yılda birAğır yükte daha sık
Antifriz (uzun ömürlü olmayan)2-3 yılda birUzun ömürlüde kılavuza bakılır
Otomatik şanzıman yağı40.000-80.000 kmŞanzıman tipine göre

Periyodik bakım: yağ ve filtreler

Periyodik bakım, motor yağının ve yağ filtresinin değiştiği, diğer filtrelerin kontrol edildiği küçük bakımdır. Genel uygulamada 10.000-15.000 kilometrede ya da yılda bir yapılır; hangisi önce dolarsa.

Motor yağı ve yağ filtresi

Motor yağı, hareketli parçaları yağlar ve ısıyı taşır. Zamanla incelir ve kirlenir. Yağ filtresi yağ ile birlikte değişir; eski filtreye yeni yağ koymak, yağın kısa sürede kirlenmesine yol açar.

Bazı üreticiler uzun ömürlü yağlarla 20.000 kilometreyi aşan aralıklar verir. Ancak yoğun şehir içi kullanımda, kısa mesafeli sürüşlerde ve tozlu ortamlarda bu aralık kısalır. Hangi aralığın geçerli olduğu aracın kılavuzunda yazar.

Hava, polen ve yakıt filtresi

Hava filtresi motora giren havayı temizler. Tıkanırsa motor nefes alamaz, yakıt tüketimi artar. Periyodik bakımda kontrol edilir, kirliyse değişir.

Polen filtresi kabin havasını temizler. Kirlendiğinde klimadan kötü koku gelir ve camlar daha geç buğusu açılır. Yakıt filtresi ise özellikle dizel araçlarda önemlidir; genellikle ağır bakımda ya da kılavuzun verdiği aralıkta değişir.

Buji ve ateşleme

Bujiler benzinli motorlarda yakıtı ateşler. Normal bujiler yaklaşık 30.000 kilometrede, platin ya da iridyum uçlu bujiler 60.000-100.000 kilometre aralığında değişir.

Yıpranmış buji tekleme, ilk çalıştırmada zorlanma ve yakıt tüketiminde artış yapar. Dizel motorlarda buji yoktur; onların yerine kızdırma bujileri vardır ve sabit bir değişim aralığından çok arızaya göre değişir.

Triger seti ve devirdaim

Triger seti, kayışlı motorlarda 60.000-100.000 kilometrede ya da 4-5 yılda bir değişir. Kayış koparsa motorda pistonlar ve supaplar çarpışabilir; bu da bakım masrafının çok üstünde bir motor tamiri demektir. Bu yüzden triger, bakım takviminin en kritik maddesidir.

Triger seti kayış, gergi ve avara rulmanlarından oluşur. Devirdaim (su pompası) çoğu motorda triger kayışıyla döner. Bu yüzden triger değişiminde devirdaimin de birlikte yenilenmesi yaygın uygulamadır; aynı işçilik iki kez ödenmemiş olur.

Zincirli motorlarda durum

Triger zinciri kullanan motorlarda sabit bir değişim aralığı yoktur. Zincir çoğu zaman uzun ömürlü tasarlanır. Ancak zincir uzarsa ya da motor ilk çalışmada şıkırtı yaparsa kontrol edilmesi gerekir. Aracın kayışlı mı zincirli mi olduğu kılavuzda ve motor kodunda yazar.

Fren sistemi

Fren sisteminde balata, disk ve hidrolik farklı aralıklarla değişir. Balata aşınır, disk incelir, hidrolik ise zamanla nem çekerek etkisini kaybeder.

Fren balatası ve disk

Fren balatası genellikle 30.000-60.000 kilometrede değişir. Bu aralığı en çok sürüş tarzı belirler: şehir içinde sık fren yapan araçta balata daha çabuk biter. Balata bitince fren yaparken metal sesi gelir; bu ses diskin de zarar gördüğünü gösterir.

Fren diski genellikle her iki balata değişiminde bir yenilenir. Kesin karar diskin kalınlığı ölçülerek verilir; diskin üzerinde yazan en düşük kalınlığın altına inmişse değişir.

Fren hidroliği

Fren hidroliği genellikle 2 yılda bir değişir. Hidrolik zamanla havadaki nemi çeker; nem arttıkça kaynama noktası düşer ve uzun yokuş inişlerinde frenin etkisi azalabilir. Ağır yük taşıyan araçlarda bu süre bir yıla inebilir.

Hidroliğin kilometreyle değil zamanla eskidiği unutulmamalıdır. Az kullanılan bir araçta da iki yıl dolduğunda değişim gerekir. Değişim sırasında sistemin havası alınır; havası alınmamış fren pedalı yumuşak ve derin basar, bu durum servisten çıkmadan kontrol edilmelidir.

Antifriz ve soğutma sistemi

Uzun ömürlü olmayan antifrizler 2-3 yılda bir değişir. Uzun ömürlü (long life) antifrizlerde aralık daha uzundur ve üreticiye göre değişir. Antifriz hem kışın donmayı önler hem de motoru paslanmaya karşı korur.

Antifriz seviyesi motor soğukken genleşme kabındaki en az ve en çok çizgileri arasında olmalıdır. Antifriz eksilmeye başladıysa bu bir kaçak işaretidir. Yalnız su eklemek, karışımın donma korumasını düşürür. Radyatör hortumları ve devirdaim de antifriz değişiminde kontrol edilmelidir.

V kayışı (alternatör kayışı) için sabit bir aralık yoktur. Çatlak ya da ses varsa değişir; çoğu zaman triger değişiminde birlikte yenilenir.

Şanzıman yağı

Şanzıman yağı aralığı şanzıman tipine göre çok değişir. Otomatik şanzımanlarda genel aralıklar şöyledir:

  • DSG / çift kavramalı: Yaklaşık 60.000 km.
  • CVT: 40.000-60.000 km.
  • Tork konvertörlü klasik otomatik: 60.000-80.000 km.

Bazı üreticiler otomatik şanzıman yağını "ömür boyu" olarak tanımlar. Ancak yoğun şehir içi kullanımda ustalar çoğu zaman bu aralıkta değişim önerir. Manuel şanzımanlarda yağ değişimi daha seyrektir ve kılavuzdaki aralığa göre yapılır.

Ağır bakım nedir?

Ağır bakım, periyodik bakımdaki yağ ve filtrelere ek olarak triger seti, bujiler, sıvılar ve fren parçalarının da elden geçirildiği kapsamlı bakımdır. Genellikle 60.000-120.000 kilometre aralığında yapılır; çoğu araçta 90.000-100.000 kilometre civarına denk gelir.

Ağır bakımda süspansiyon parçaları (amortisör, rotil, burç, z rot) da kontrol edilir. Bu parçaların sabit değişim aralığı yoktur; aşınmışsa değiştirilir. Debriyaj seti de aynı şekilde, kaçırma ya da sert tutma gibi belirtiler çıkınca değişir.

Takvim gelmeden servise gitmeyi gerektiren belirtiler

Takvim gelmeden servise gitmek gereken durumlar, aracın bir parçanın erken bittiğini haber verdiği durumlardır. Bakım takvimi ortalama kullanıma göre yazılır; aracın kendisi bazen daha erken uyarır.

  • Gösterge panelinde yağ, motor arıza ya da fren ikazı: Yağ basıncı ikazı yanarken sürmeye devam etmek motora zarar verebilir. Araç güvenli bir yerde durdurulmalıdır.
  • Frenlerde metal sesi ya da titreme: Balata bitmiş ya da disk eğrilmiş olabilir.
  • Hararet göstergesinin yükselmesi: Antifriz eksikliği, devirdaim ya da termostat arızası olabilir.
  • Motordan şıkırtı veya ıslık sesi: Triger zinciri, gergi ya da V kayışı kontrol edilmelidir.
  • Direksiyonda çekme ve lastiklerde düzensiz aşınma: Rot-balans ve süspansiyon parçaları kontrol edilmelidir.
  • Aracın altında leke: Yağ, antifriz ya da hidrolik kaçağı olabilir; lekenin rengi hangi sıvı olduğuna dair ipucu verir.

Bu belirtiler görüldüğünde takvimdeki bir sonraki tarihi beklememek gerekir. Erken müdahale çoğu zaman daha küçük bir masrafla sonuçlanır.

Lastikler ve rot-balans

Lastiklerin sabit bir kilometre ömrü yoktur; diş derinliği, yaşı ve aşınma şekli kontrol edilerek değiştirilir. Mevsim geçişlerinde yaz ve kış lastiği değişimi yapılırken diş derinliği ölçülmeli ve lastiklerin yanaklarında çatlak olup olmadığına bakılmalıdır.

Rot ve balans ayarı lastik değişiminde, çukura ya da kaldırıma sert vurduktan sonra ve direksiyon çekmeye başladığında yapılır. Ön ve arka lastiklerin yer değiştirmesi, aşınmayı eşitleyerek dört lastiğin daha uzun gitmesini sağlar.

Aralıkları kısaltan kullanım koşulları

Aşağıdaki koşullarda bakım aralıkları kılavuzdaki "ağır kullanım" tablosuna göre kısalır:

  • Kısa mesafeli, motorun ısınmadığı şehir içi sürüş
  • Dur-kalk trafikte uzun süre bekleme
  • Tozlu ve toprak yollar
  • Ağır yük taşıma ya da römork çekme
  • Taksi, kurye ve servis gibi ticari kullanım

Bu koşullar Türkiye'de pek çok araç için geçerlidir. Bu yüzden kılavuzdaki normal aralık yerine ağır kullanım aralığına bakmak çoğu zaman daha doğrudur.

Bakım kaydı nasıl tutulur?

Bakım kaydı, her işlemin tarihini, kilometresini ve değişen parçayı birlikte yazmaktır. Takvimin işe yaraması için bir sonraki bakımın ne zaman olduğunu bilmek gerekir; bunun tek yolu bir önceki bakımın kaydıdır.

Araç sahibi için servis defteri ve faturalar yeterlidir. Tamirci, yağcı ve oto servis için ise her müşterinin aracını plakayla bulup geçmişini görmek gerekir. Bir sonraki yağ değişimi ya da triger tarihi geldiğinde müşteriyi aramak, hem müşteriye hizmet hem de servise düzenli iş demektir.

Kaydın içinde mutlaka şunlar olmalı:

  • Plaka ve aracın kilometresi
  • İşlem tarihi
  • Değişen parça ve markası
  • Kullanılan yağın türü ve miktarı
  • Bir sonraki bakım için kilometre ya da tarih

Sıkça Sorulan Sorular

Periyodik bakım kaç km'de bir yapılır?

Periyodik bakım genellikle 10.000-15.000 kilometrede ya da yılda bir yapılır; hangisi önce dolarsa. Aracın kesin aralığı kullanım kılavuzundaki bakım tablosunda yazar.

Triger seti kaç km'de değişir?

Kayışlı motorlarda triger seti genellikle 60.000-100.000 kilometrede ya da 4-5 yılda bir değişir. Zincirli motorlarda sabit bir aralık yoktur, ses ya da uzama olursa kontrol edilir.

Fren hidroliği ne zaman değişir?

Fren hidroliği genellikle 2 yılda bir değişir. Hidrolik kilometreyle değil zamanla nem çekerek eskidiği için az kullanılan araçta da süre dolunca değişmelidir.

Antifriz kaç yılda bir değişir?

Uzun ömürlü olmayan antifrizler 2-3 yılda bir değişir. Uzun ömürlü antifrizlerde aralık daha uzundur ve üreticinin verdiği süreye bakılır.

Ağır bakım kaç km'de yapılır?

Ağır bakım genellikle 60.000-120.000 kilometre aralığında yapılır. Bu bakımda yağ ve filtrelerin yanında triger seti, bujiler ve sıvılar da elden geçirilir.